การใช้เทคโนโลยีภูมิสารสนเทศในการประเมินความเสี่ยงของการเปลี่ยนแปลงค่าดัชนีพรรณพืช รอบโบราณสถานในเขตพื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี

Application ofg eospatial t echnology for a ssessing v egetation i ndex c hanger isks around a rchaeological s ites in Phu Phra Bat Historical Park,Udon Thani Province , Thailand

Abstract

การวิจัยนี้เป็นการศึกษารูปแบบผสม มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เชิงบูรณาการการเปลี่ยนแปลงของดัชนีพรรณพืชจากภาพถ่ายดาวเทียม Sentinel 2 ร่วมกับการประเมินความเสี่ยงต่อโบราณสถาน และการวิเคราะห์ปัจจัยเชิงพหุมิติด้านกฎหมาย กายภาพ และสังคม ในเขตพื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ภูพระบาท จังหวัดอุดรธานี มีระยะเวลาในการวิจัยตั้งแต่เดือนมิถุนายน-เดือนธันวาคม พุทธศักราช 2568 โดยมีเครื่องในการวิจัย คือ 1) โปรแกรม SNAP 2) แบบประเมินความเสี่ยง 3) แบบสำรวจภาคสนาม และ 4) แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ซึ่งวิเคราะห์ข้อมูลเชิงสำรวจในรูปแบบ Factor Analysis และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพในรูปแบบ Content Analysis ผลการวิจัย 1. การเปลี่ยนแปลงของดัชนีพรรณพืชจากการวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียม Sentinel 2 พบว่า โบราณสถานที่เป็นพื้นที่ให้นักท่องเที่ยวเข้าชมมีทั้งหมด 28 แห่ง โดยมีค่าดัชนีพรรณพืชโดยรอบลดลงจากการประเมินหลังการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ดังนี้ ระดับมากที่สุดมีจำนวน 16 แห่ง ระดับมาก 5 แห่ง ระดับปานกลาง 4 แห่ง ระดับน้อย 2 แห่ง และระดับน้อยที่สุด 1 แห่ง 2. การวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของค่าดัชนีพรรณพืช พบว่า 1) มิติกฎหมาย พระราชบัญญัติโบราณสถาน (ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2535 ยังไม่ครอบคลุมประเด็นเชิงสิ่งแวดล้อมจึงควรเพิ่มในหมวดที่ 1 มาตราที่ 14 คือ ห้ามไม่ให้ผู้ใดกระทำกิจกรรม หรือประพฤติตน อันก่อให้เกิดความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมรอบโบราณสถาน 2) มิติกายภาพ พื้นที่มีลักษณะเป็นดินร่วนปนทรายและหินตะกอนจึงส่งผลต่อความสามารถในการเจริญเติบโตของพืชพรรณทำให้ค่าดัชนีพรรณพืชลดลง และ 3) มิติสังคม การเพิ่มขึ้นของกิจกรรมการท่องเที่ยวหลังการขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก รวมถึงการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรโดยชุมชนทำให้มีแนวโน้มลดลงของค่าดัชนีพรรณพืช