การประยุกต์ใช้และประเมินประสิทธิภาพสีย้อมจากสารสกัดธรรมชาติกลุ่มโพลีฟีนอล เพื่อทดแทนสีย้อมสังเคราะห์ในห้องปฏิบัติการระดับมัธยมศึกษา

Application and Performance evaluation of Polyphenol-basednatural dye extracts as Substitutes for Synthetic stains inSecondary school laboratories…

Abstract

การย้อมสีเนื้อเยื่อพืชเพื่อการศึกษาในระดับมัธยมศึกษายังคงพึ่งพาสีย้อมสังเคราะห์จากสารเคมีเป็นหลัก ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทางอ้อมจากกระบวนการผลิต การใช้งาน และการกำจัดของเสีย งานวิจัยนี้จึงประเมินศักยภาพของสีย้อมธรรมชาติที่รงควัตถุกลุ่มโพลีฟีนอล (Polyphenol group) ในฐานะทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยเปรียบเทียบกับสีย้อมสังเคราะห์ Safranin O ที่ใช้แพร่หลายสำหรับการย้อมเนื้อเยื่อพืช โดยทำการศึกษาสารสกัดจากพืช 3 ชนิด ได้แก่   Caesalpinia sappan L.,   Vaccinium spp.  และ Brassica oleracea var. capitata f. rubra แล้วนำไปย้อมเนื้อเยื่อบริเวณลำต้นของ Oenanthe javanica จากนั้นประเมินการติดสีของโครงสร้างเนื้อเยื่อ ได้แก่ epidermis, collenchyma, sclerenchyma, parenchyma และ vascular tissue ภายใต้กล้องจุลทรรศน์แสง (40×) ด้วยมาตราส่วนเชิงคุณภาพ 3 ระดับ (+ ถึง +++) ควบคู่กับการวิเคราะห์การเคลื่อนที่ของรงควัตถุด้วยโครมาโทกราฟีกระดาษ (ค่า R_f) และวัดความเข้มสีเชิงปริมาณด้วย ImageJ จากค่าเฉลี่ย RGB และดัชนีความแดง (Redness index)

ผลการศึกษาพบว่า Caesalpinia sappan L. และ Vaccinium spp. ให้การติดสีสม่ำเสมอและเข้มสูง โดยปรากฏระดับ +++ ในเนื้อเยื่อโครงสร้าง Epidermis, Sclerenchyma, และ Parenchyma ผลการวิเคราะห์ค่า R_f พบสูงที่สุดในสารสกัดจาก C. sappan (0.70) และให้ดัชนีความแดงสูงสุด (104.8675) จากสกัดสกัดทั้งหมด รองลงมาคือ Vaccinium spp. (95.0775) และ B. oleracea (86.5835) ตามลำดับ ในขณะที่ Safranin O ให้การติดสีระดับ +++ ในโครงสร้าง Parenchyma เท่านั้น แต่มีค่า R_f (0.95) ที่สูงกว่าสารสกัดทุกชนิด แต่อย่างไรก็ตาม Safranin O ได้ผลการวิคราะห์ดัชนีความแดง (78.8945) ที่ต่ำกว่าทุกสารสกัด

ดังนั้นจากการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่าสีย้อมธรรมชาติ โดยเฉพาะสารสกัดจาก  C. sappan มีศักยภาพเป็นสีย้อมเนื้อเยื่อพืชได้ดี สามารถใช้ทดแทนสีย้อมสังเคราะห์สำหรับการเรียนการสอนระดับมัธยมศึกษา รวมถึงเป็นทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมที่ช่วยสนับสนุนการลดการใช้สารเคมีได้