ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

นายเสรี นาคบุญ

นางสาวน้ำผึ้ง ยังโป้ย

ความสำคัญ วัตถุประสงค์โครงการ

การสูญพันธุ์ของผู้ล่าสูงสุดในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ มาจากการสูญพันธุ์ของเหยื่อจากการล่า การสร้างเขื่อ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน ต่อมาศูนย์วิจัยสัตว์ป่าและพันธุ์พืช มหาวิทยาลัยมหิดล ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ ได้ภาพเสือโคร่งจากกล้องดักถ่าย หลังจากปล่อยสัตว์ป่า เช่น ละองละมั่ง เนื้อทราย กวางป่า และวัวแดง จนพบเสือโคร่งได้บ่อยครั้ง แต่ยังไม่มีการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการปรากฏและการกระจายของเหยื่อที่ปล่อย และการปรากฏของเสือโคร่ง และผู้ล่าเหยื่อชนิดอื่น ๆ ในพื้นที่

ทางโครงการจึงทำการวิจัยโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามการปรากฏของเสือโคร่ง และผู้ล่าเหยื่อชนิดอื่น ๆ ที่เข้ามาใช้ประโยชน์พื้นที่และเหยื่อภายหลังการปล่อยสัตว์ป่าคืนสู่ธรรมชาติกว่า 10 ปี และเพื่อรองรับประชากรผู้ล่าเหยื่อและเหยื่อให้มีความยั่งยืนต่อไป

การดำเนินการ

1) ทำการติดตั้งกล้องดักถ่ายทั้งพื้นที่ 242 จุด ในปีที่ 1 และ 2 และติดตามระยาวโดยใช้กล้อง 25 จุด เป็นเวลา 3 ปี

2) จำแนกภาพเพื่อประเมินความมากมายและการกระจายของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

3) การวิเคราะห์การครอบครองพื้นที่ของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

4) ประเมินจำนวนประชากรของของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

5) ประเมินโครงสร้างประชากรของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

6) พิจารณาคะแนนสภาพร่างกายของของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

7) วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการเลือกถิ่นที่อยู่ และการปรากฏของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

8) วิเคราะห์รูปแบบกิจกรรมในรอบวันของของเหยื่อ และผู้ล่าเหยื่อ

ผลการดำเนินงาน

ปีที่ 1 พ.ศ. 2568

จากการจำแนกภาพผู้ล่าเหยื่อ 167 จุด พบผู้ล่าเหยื่อ 17 ชนิด ได้แก่ 1) ชะมดแปลงลายแถบ 1 จุด ค่าดัชนีความมากมายสัมพัทธ์ (RAI) 0.02 2) ชะมดเช็ด 2 จุด RAI = 0.04 3) ชะมดแผงหางปล้อง 10 จุด RAI = 0.37 4) ชะมดแผงสันหางดำ 4 จุด RAI = 0.11 5) เสือโคร่ง 14 จุด RAI = 0.47 6) เสือลายเมฆ 3 จุด RAI = 0.06 7) เสือไฟ 3 จุด RAI = 0.13 8) แมวดา 18 จุด RAI = 0.56 9) บินตุรง 1 จุด RAI = 0.02 10) อีเห็นธรรมดา 7 จุด RAI = 0.34 11) พังพอนกินปู 2 จุด RAI = 0.19 12) พังพอนธรรมดา 1 จุด RAI = 0.02 13) หมาใน 10 จุด RAI = 0.41 14) หมาจิ้งจอก 41 จุด RAI = 3.46 15) หมีควาย 13 จุด RAI = 0.39 16) หมูหริ่ง 10 จุด RAI = 0.39 17) 6 จุด RAI = 0.17

ปีที่ 2 พ.ศ. 2569

จากกล้องทั้งหมด 221 จุด ยังคงพบสัตว์ผู้ล่า 17 ชนิด ได้แก่ 1) ชะมดแปลงลายแถบ 1 จุด RAI = 0.009 2) เสือโคร่ง 19 จุด RAI = 0.225 3) เสือดาว 1 จุด RAI = 0.009 4) เสือลายเมฆ 3 จุด RAI = 0.028 5) เสือไฟ 7 จุด RAI = 0.103 6) แมวดาว 23 จุด RAI = 0.31 7) ชะมดเช็ด 2 จุด RAI = 0.019 8) ชะมดแผงหางปล้อง 17 จุด RAI = 0.272 9) ชะมดแผงสันหางดำ 4 จุด RAI = 0.028 10) อีเห็นข้างลาย 15 จุด RAI = 0.244 11) บินตุรง 3 จุด RAI = 0.45 12) พังพอนกินปู 3 จุด RAI = 0.028 13) หมาใน 8 จุด RAI = 0.244 14) หมาจิ้งจอก 15 จุด RAI = 0.235 15) หมีควาย 62 จุด RAI = 2.29 16) หมูหริ่ง 17 จุด RAI = 0.216 17) หมาไม้ 17 จุด RAI = 0.46

การนำไปใช้ประโยชน์

ปี พ.ศ. 2568

ใช้ประโยชน์เชิงวิชาการ เตรียมต้นฉบับผลงานเพื่อตีพิมพ์

1. Abundance, habitat suitability, and overlapping among predators after the reintroduction of prey species in Salakphra Wildlife Sanctuary, Thailand

2. Restoring tigers (Panthera tigris) to recolonize a human-dominated protected area of Thailand

เป็นโครงการวิจัยแรกที่ทดลองทฤษฎี Rewilding โดยการติดตามการกลับมาของผู้ล่าเหยื่อสูงสุด (Apex species) ภายหลังจากการทดลองปล่อยเหยื่อสำคัญที่เคยสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่ และการคุ้มครองพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพเพื่อให้เกิดความยั่งยืนของระบบนิเวศบนบก (SDG 15) อย่างแท้จริง

ระดับประเทศและโลก

ทำให้ระบบนิเวศป่าไม้และความหากหลายทางชีวภาพที่มีบทบาทสำคัญที่สุดในการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์

SDG 15

เป้าหมายที่ 13: ปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบที่เกิดขึ้น

เป้าหมายที่ 16: ส่งเสริมสังคมที่สงบสุขและครอบคลุม เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ให้ทุกคนเข้าถึงความยุติธรรม และสร้างสถาบันที่มีประสิทธิผล รับผิดชอบ และครอบคลุมในทุกระดับ

เป้าหมายที่ 17: เสริมความเข้มแข็งให้แก่กลไกการดำเนินงานและฟื้นฟูสภาพหุ้นส่วนความร่วมมือระดับโลกสำหรับการพัฒนาที่ยั่งยืน

การฟื้นฟูระบบนิเวศ โดยการปล่อยสัตว์ป่าบางชนิดคืนสู่ธรรมชาติ และปล่อยให้เสือโคร่งได้ฟื้นฟูประชากรตามธรรมชาติ และเพิ่มพื้นที่สีเขียวและความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อให้มนุษย์และธรรมชาติอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน

ยุทธศาสตร์ 1 World Class & Innovation

ยุทธศาสตร์ 3 Policy Advocacy, Leaders in Professional/ Academic Services and Excellence in Capacity Building for Sustainable Development Goals

คณะสัตวแพทยศาสตร์

คณะวิทยาศาสตร์

หลักสูตรชีววิทยาเชิงนุรักษ์

ชุมชนรอบพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

ประชาชน นักวิชาการ และนักอนุรักษ์ที่สนใจด้านการฟื้นฟูระบบนิเวศ

15.2.1, 15.2.3, 15.3.1, 15.3.2, 15.3.3, 15.3.5