MU-SDGs Case Study
การศึกษาช้างป่าแบบบูรณาการเพื่อลดผลกระทบความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าภาคตะวันออกอย่างยั่งยืนด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม
Integrated wild elephant studies for mitigating human-elephant conflicts in Eastern Thailand using innovative technologies
แหล่งทุน
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.)
ส่วนงานหลัก
คณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ ม.มหิดล
ปีดำเนินการ
2565 - 2567
ส่วนงานร่วม
คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
องค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ผู้ดำเนินการหลัก
น.สพ.ดร. บริพัตร ศิริอรุณรัตน์
ผู้ดำเนินการร่วม
- นายประทีป ด้วงแค
- นายวรงค์ สุขเสวต
- นางสาวอิงอร ไชยเยศ
- นายครศร ศรีกุลนาถ
- นางสาววัลยา ทิพย์กันทา
- นางสาวสุภาเพ็ญ ศรีพิบูลย์
คณะสิ่งแวดล้อม
- นายธรรมรัตน์ พุทธไทย
- นายสุระ พัฒนเกียรติ
คำอธิบาย
โครงการนี้บูรณาการสร้างข้อมูลมาใช้ลดความขัดแย้งระหว่างช้างป่ากับคน ด้วยศาสตร์ด้านนิเวศวิทยา พันธุศาสตร์ สุขภาพและใช้เครื่องหมายติดตามตัวช้างป่าระบบ GPS เพื่อศึกษาการเคลื่อนที่ของช้างป่าที่ออกนอกพื้นที่อนุรักษ์ และพัฒนาสร้างระบบแจ้งเตือนประชาชน
เนื้อหา MU-SDGs Case Study
ความสำคัญ วัตถุประสงค์โครงการ
ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าในพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างป่าและชุมชนภาคตะวันออกมีแนวโน้มทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นในปัจจุบัน แนวทางการลดความขัดแย้งโดยการศึกษา และวิเคราะห์ การเคลื่อนที่ของช้างป่าโดยใช้อุปกรณ์ติดตามตัว การศึกษาโครงสร้างพันธุศาสตร์ ประชากร และการวิเคราะห์ลักษณะพื้นที่ถิ่นอาศัย จะทำให้ทราบปัจจัยโน้มนำสำคัญ ในการเคลื่อนที่ของประชากร การเลือกใช้พื้นที่ของช้างป่า เพื่ิอนำข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ ใช้เป็นแนวทางการจัดการประชากรที่เหมาะส รวมถึงการพัฒนาระบบเฝ้าระวังแจ้งเตือนช้างป่า เพื่อลดความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าให้ลดลงได้ในอนาคต
การดำเนินการ
ผลการดำเนินงาน
ปี 2565
ขออนุญาตเข้าศึกษาวิจัยในพื้นที่อนุรักษ์
ขออนุญาตจริยธรรมสัตว์ทดลอง มหาวิทยาลัยมหิดล
ปี 2566
ดำเนินการเก็บข้อมูลตามแผนงาน
คณะวิจัย ได้เข้าดำเนินงานวิจัยในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ภายหลังได้รับใบอนุญาตจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในวันที่ 28 ธันวาคม 2566 (ตามหนังสือที่ ทส 0907.404/27069 ลงวันที่ 28 ธันวาคม 2566) โดยผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์การวิจัยดังนี้
1) การติดตามและประเมินประชากรช้างป่าบริเวณกลุ่มป่าตะวันออกด้วยเครื่องมือวิเคราะห์ทางพันธุกรรมตัวอย่างมูลช้างป่าจำนวน 400 กอง ให้ครอบคลุมพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 8 แห่ง เพื่อทำการศึกษาตัวอย่างทางห้องปฏิบัติการทางอณูพันธุศาสตร์โดยการสกัดดีเอ็นเอ วิเคราะห์ความหลากหลายทางพันธุกรรมจากดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียบริเวณ D-loop และเครื่องหมายดีเอ็นเอไมโครแซทเทลไลท์ (microsatlelite) จากนั้นนำข้อมูลไปใช้ในการประเมินขนาดและโครงสร้างของกลุ่มประชากรช้างป่าภาคตะวันออกด้วยเทคนิคทาง ชีวสารสนเทศ (Bioinformatics) วิเคราะห์และประเมินการเปลี่ยนแปลงและการเคลื่อนที่หรือเคลื่อนย้ายช้างป่ารายตัวเชิงพื้นที่ด้วยเทคนิคทางภูมิสารสนเทศศาสตร์ (Geoinformatics)
2) การประเมินคุณภาพของพื้นที่ป่าที่เหมาะสมสำหรับอยู่อาศัยของช้างป่าและติดตามความสามารถในการรองรับประชากรของถิ่นอาศัยของช้างป่าบริเวณกลุ่มป่าตะวันออกทั้งในและนอกพื้นที่ป่าอนุรักษ์
3) การศึกษานิเวศวิทยาเชิงพื้นที่ของช้างป่าติดตามการเคลื่อนที่ของช้างป่าบริเวณพื้นที่กลุ่มป่าตะวันออก พื้นที่กันชนและชุมชนด้วยเครื่องมือติดตามตัวด้วยปลอกคอสัญญาณดาวเทียม (GPS collar) ในช้างป่าจำนวน 5 ตัว และติดตามและวิเคราะห์การเคลื่อนของช้างป่า รายตัวในระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ ถึง สิงหาคม 2567
การนำไปใช้ประโยชน์
ปี 2567-2568
ประชุมและถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับชุมชน ผู้ได้รับผลกระทบ สถาบันการศึกษา ภาครัฐ ผู้ว่าราชการจังหวัด ตำรวจ กองทัพเรือ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช มูลนิธิพัชรสุธาคชานุรักษ์ เครือข่ายอาสาเฝ้าระวังป้องกันช้างป่าภาคตะวันออก สมาคมนิเวศยั่งยืน เมื่อวันที่ 27 พ.ย. 2567
จัดทำคลิปเผยแพร่ร่วมกับ Youtuber Nick Wildlife
ให้สัมภาษณ์รายการ 60 Minutes ประเทศสหรัฐอเมริกา
ถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับชุมชน ณ จังหวัดจันทบุรี
เข้าร่วมเวทีเสวนาเพื่อแก้ไขปัญหาช้างป่า จัดโดยสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งขาติ
มีผลงานตีพิมพ์
อยู่ในระหว่างการจัดทำ Manuscript
ปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าในพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างป่าและชุมชนภาคตะวันออกมีแนวโน้มทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นในปัจจุบัน แนวทางการลดความขัดแย้งโดยการศึกษา และวิเคราะห์ การเคลื่อนที่ของช้างป่าโดยใช้อุปกรณ์ติดตามตัว การศึกษาโครงสร้างพันธุศาสตร์ ประชากร และการวิเคราะห์ลักษณะพื้นที่ถิ่นอาศัย จะทำให้ทราบปัจจัยโน้มนำสำคัญ ในการเคลื่อนที่ของประชากร การเลือกใช้พื้นที่ของช้างป่า เพื่ิอนำข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ ใช้เป็นแนวทางการจัดการประชากรที่เหมาะส รวมถึงการพัฒนาระบบเฝ้าระวังแจ้งเตือนช้างป่า เพื่อลดความขัดแย้งระหว่างคนและช้างป่าให้ลดลงได้ในอนาคต
การดำเนินการ
ผลการดำเนินงาน
ปี 2565
ขออนุญาตเข้าศึกษาวิจัยในพื้นที่อนุรักษ์
ขออนุญาตจริยธรรมสัตว์ทดลอง มหาวิทยาลัยมหิดล
ปี 2566
ดำเนินการเก็บข้อมูลตามแผนงาน
คณะวิจัย ได้เข้าดำเนินงานวิจัยในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ภายหลังได้รับใบอนุญาตจากกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในวันที่ 28 ธันวาคม 2566 (ตามหนังสือที่ ทส 0907.404/27069 ลงวันที่ 28 ธันวาคม 2566) โดยผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์การวิจัยดังนี้
1) การติดตามและประเมินประชากรช้างป่าบริเวณกลุ่มป่าตะวันออกด้วยเครื่องมือวิเคราะห์ทางพันธุกรรมตัวอย่างมูลช้างป่าจำนวน 400 กอง ให้ครอบคลุมพื้นที่ป่าอนุรักษ์ 8 แห่ง เพื่อทำการศึกษาตัวอย่างทางห้องปฏิบัติการทางอณูพันธุศาสตร์โดยการสกัดดีเอ็นเอ วิเคราะห์ความหลากหลายทางพันธุกรรมจากดีเอ็นเอไมโทคอนเดรียบริเวณ D-loop และเครื่องหมายดีเอ็นเอไมโครแซทเทลไลท์ (microsatlelite) จากนั้นนำข้อมูลไปใช้ในการประเมินขนาดและโครงสร้างของกลุ่มประชากรช้างป่าภาคตะวันออกด้วยเทคนิคทาง ชีวสารสนเทศ (Bioinformatics) วิเคราะห์และประเมินการเปลี่ยนแปลงและการเคลื่อนที่หรือเคลื่อนย้ายช้างป่ารายตัวเชิงพื้นที่ด้วยเทคนิคทางภูมิสารสนเทศศาสตร์ (Geoinformatics)
2) การประเมินคุณภาพของพื้นที่ป่าที่เหมาะสมสำหรับอยู่อาศัยของช้างป่าและติดตามความสามารถในการรองรับประชากรของถิ่นอาศัยของช้างป่าบริเวณกลุ่มป่าตะวันออกทั้งในและนอกพื้นที่ป่าอนุรักษ์
3) การศึกษานิเวศวิทยาเชิงพื้นที่ของช้างป่าติดตามการเคลื่อนที่ของช้างป่าบริเวณพื้นที่กลุ่มป่าตะวันออก พื้นที่กันชนและชุมชนด้วยเครื่องมือติดตามตัวด้วยปลอกคอสัญญาณดาวเทียม (GPS collar) ในช้างป่าจำนวน 5 ตัว และติดตามและวิเคราะห์การเคลื่อนของช้างป่า รายตัวในระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ ถึง สิงหาคม 2567
การนำไปใช้ประโยชน์
ปี 2567-2568
ประชุมและถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับชุมชน ผู้ได้รับผลกระทบ สถาบันการศึกษา ภาครัฐ ผู้ว่าราชการจังหวัด ตำรวจ กองทัพเรือ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช มูลนิธิพัชรสุธาคชานุรักษ์ เครือข่ายอาสาเฝ้าระวังป้องกันช้างป่าภาคตะวันออก สมาคมนิเวศยั่งยืน เมื่อวันที่ 27 พ.ย. 2567
จัดทำคลิปเผยแพร่ร่วมกับ Youtuber Nick Wildlife
ให้สัมภาษณ์รายการ 60 Minutes ประเทศสหรัฐอเมริกา
ถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับชุมชน ณ จังหวัดจันทบุรี
เข้าร่วมเวทีเสวนาเพื่อแก้ไขปัญหาช้างป่า จัดโดยสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งขาติ
มีผลงานตีพิมพ์
อยู่ในระหว่างการจัดทำ Manuscript
ผลกระทบในระดับชุมชน ประเทศ ระดับโลก
สร้างตัวอย่างความสำเร็จในการพัฒนาระบบเฝ้าระวัง ป้องกัน แจ้งเตือนภัยจากช้างป่าฉบับประชาสังคมที่สามารถขยายผลไปสู่ภาคตะวันออกและที่อื่นๆ ได้
ประเทศ สปป. ลาว ได้เชิญคณะผู้วิจัยไปช่วยทำการจับช้างติดปลอกคอติดตามตัวและพัฒนาระบบเฝ้าระวัง ป้องกัน แจ้งเตือนภัยจากช้างป่าให้ประเทศลาว
SDGs หลัก
Goal 15
SDGs อื่น ๆ ที่สอดคล้อง
17, 3
Key Message
การลดผลกระทบระหว่างคนกับช้างป่าภาคตะวันออก
สอดคล้องกับยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัย
ยุทธศาสตร์ 1 Global Research and Innovation
Partners/Stakeholders
ประชาชนและชุมชนรอบพื้นที่ป่ารอยต่อ 5 จังหวัดภาคตะวันออก
องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช
องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช
ตัวชี้วัด THE Impact Ranking
15.3.2
